اتحادیه تعاونی دارای ارکان ذیل است :
1- مجامع عمومی ،

2- هیئت مدیره ،
3- هیئت بازرسی.
مجامع عمومی رکن تصمیم گیرنده، هیئت مدیره، رکن اداره کننده و هیئت بازرسی رکن کنترل کننده است. علاوه بر این، اتحادیه تعاونی باید دارای مدیر عامل نیز باشد. در مقالات پیشین، به طور مفصل راجع به مجامع عمومی اتحادیه تعاونی، به گفتگو پرداختیم. در این مقاله درباره ی هیئت مدیره و هیئت بازرسی اتحادیه تعاونی سخن خواهیم گفت.

    هیئت مدیره اتحادیه تعاونی

هیئت مدیره اتحادیه تعاونی از میان اشخاص حقیقی داوطلب که از طرف تعاونی های عضو پیشنهاد شده اند و با تصویب مجمع عمومی عادی اتحادیه انتخاب می شوند. هر تعاونی بیش از یک نفر در هیئت مدیره عضو نخواهد داشت. نخستین هیئت مدیره را ” اولین مجمع عمومی عادی ” که در بدو تاسیس اتحادیه تشکیل می شود، انتخاب می کند.
اعضای هیئت مدیره با رای مخفی و کتبی ( با ورقه ) و اکثریت نسبی برای مدت سه سال انتخاب می شوند. حائزین اکثریت بعد از اعضای اصلی، به ترتیب دارندگان آرای بیشتر، عضو علی البدل محسوب می شوند. تعداد اعضای اصلی و علی البدل در اساسنامه اتحادیه تعیین می شود. انتخاب هر یک از اعضا تنها برای دو دوره متوالی بلامانع است. افرادی که دوسوم آرای کل اعضای اتحادیه را کسب کنند، از ممنوعیت انتخاب بیش از دو نوبت متوالی مستثنا خواهند بود.
هیئت مدیره در اولین جلسه از میان اعضای اصلی خود یک نفر را به عنوان رئیس هیئت مدیره، یک نفر را به عنوان نایب رئیس و یک نفر را به عنوان منشی انتخاب می کند. اعضای هیئت مدیره اتحادیه می توانند با تصویب مجمع عمومی عادی اتحادیه، حقوق، مزایا و پاداش دریافت کنند. در صورتی که عضو هیئت مدیره از محل دیگری حقوق بگیرد، از اتحادیه فقط پاداش دریافت خواهد کرد.
حقوق و مزایا و پاداش هیئت مدیره در چهارچوب آیین نامه مربوط تعیین می شود.

    هیئت بازرسی اتحادیه

رکن دیگر از ارکان سه گانه اتحادیه تعاونی، هیئت بازرسی است. هیئت بازرسی مامور حسابرسی و بازرسی اتحادیه است. گزارش های هیئت بازرسی باید به تصویب اکثریت مطلق اعضای آن برسد.
هیئت بازرسی سه عضو اصلی و یک عضو علی البدل دارد و مجمع عمومی عادی اتحادیه آن ها را از میان اشخاص حقیقی یا حقوقی برای مدت یک سال مالی انتخاب می کند و انتخاب مجدد آنان بلامانع است. اعضای هیئت بازرسی ممکن است از بین اعضای تعاونی های عضو اتحادیه یا خارج از آن ها باشند. یادآوری می شود که نخستین هیئت بازرسی را اولین مجمع عمومی عادی که در بدو تاسیس اتحادیه تشکیل می شود، انتخاب می کند. در صورتی که شخص حقوقی به عضویت هیئت بازرسی انتخاب شود، باید یک شخص حقیقی را به نمایندگی خود برای انجام وظایف مربوط معرفی کند. بازرسان با تصویب مجمع عمومی عادی اتحادیه، حق الزحمه و پاداش دریافت می کنند.
هیئت بازرسی اتحادیه ها می تواند به تقاضای مجمع عمومی عادی، تعاونی های عضو اتحادیه و تصویب مجمع عمومی عادی اتحادیه، وظایف بازرسی تعاونی های عضو را نیز ایفا کند.

    چند نکته :

در اتحادیه های تعاونی نیز مانند برخی از شرکت های تعاونی، اعضای هیئت مدیره ، مدیر عامل و بازرسان باید واجد شرایط معینی باشند. این شرایط در ماده 38 قانون بخش تعاونی مقرر شده است.
معاملات اعضای هیئت مدیره، مدیر عامل و بازرسان اتحادیه های تعاونی با اتحادیه مربوط، مانند معاملات اعضای هیئت مدیره، مدیر عامل و بازرسان شرکت های تعاونی با شرکت تعاونی مربوط، تابع مقررات و ضوابطی است که در چهارچوب دستورالعمل وزارت تعاون به تصویب مجمع عمومی عادی می رسد.
در اتحادیه های تعاونی نیز مانند شرکت های تعاونی، هیچ یک از اعضای هیئت مدیره یا مدیر عامل یا بازرسان نمی تواند سمت عضویت هیئت مدیره یا مدیریت عامل یا سمت بازرسی اتحادیه تعاونی دیگری را با موضوع و فعالیت مشابه قبول کند.
وزارت تعاون در صورت احراز تخلف در اداره امور اتحادیه تعاونی، می تواند مراتب را به دادگاه اعلام کند. دادگاه موظف است خارج از نوبت به موضوع رسیدگی کند و در صورتی که در رسیدگی مقدماتی تخلف هیئت مدیره احراز شود، حکم تعلیق مدیران اتحادیه را صادر کند؛ در این صورت وزارت تعاون موظف است به طور موقت افرادی را برای تشکیل مجمع عمومی عادی و انتخاب هیئت مدیره جدید منصوب کند.